25 lat greckokatolickiej parafii w Rzeszowie

W sobotę, 10 października 2026 roku, w cerkwi przy ul. Targowej w Rzeszowie odbyły się uroczystości z okazji 25-lecia reaktywacji greckokatolickiej parafii pw. Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny.

Uroczystej Boskiej Liturgii przewodniczył abp Eugeniusz Popowicz, metropolita przemysko-warszawski Kościoła greckokatolickiego w Polsce. W uroczystościach uczestniczyli także przedstawiciele duchowieństwa greckokatolickiego oraz księża rzymskokatoliccy.

Sama obecność przedstawicieli obu obrządków może być dla części osób ciekawostką. Kościół greckokatolicki jest bowiem częścią Kościoła katolickiego i uznaje zwierzchnictwo papieża, ale zachowuje własną tradycję liturgiczną, duchowość oraz część odmiennych zasad dotyczących życia duchownych

Bezpieczna przystań dla uchodźców

Podczas uroczystości abp Eugeniusz Popowicz w homilii wygłoszonej w językach ukraińskim i polskim przypomniał historię greckokatolickiej wspólnoty na Rzeszowszczyźnie. Podkreślił znaczenie reaktywacji parafii w 2001 roku, dziękując za zaangażowanie ówczesnego metropolity przemysko-warszawskiego Jana Martyniaka oraz biskupa rzeszowskiego Kazimierza Górnego.

Hierarcha nawiązał również do trwającej wojny w Ukrainie. Jak zaznaczył, rzeszowska parafia stała się dla wielu uchodźców bezpieczną przystanią. Podziękował także władzom samorządowym i kościelnym za pomoc udzielaną Ukraińcom. Zachęcał wiernych do realizacji planów budowy nowej cerkwi, która lepiej odpowiadałaby tradycyjnej architekturze greckokatolickiej.

Ważnym momentem uroczystości było również poświęcenie ikonostasu. Nie jest to jednak nowy element wyposażenia wykonany specjalnie dla rzeszowskiej świątyni. Ikonostas wcześniej znajdował się w cerkwi Narodzenia św. Jana Chrzciciela w Elblągu. Do Rzeszowa trafił po wybudowaniu w Elblągu nowej świątyni i zamontowaniu w niej nowego ikonostasu w 2021 roku.

Historia rzeszowskiej wspólnoty sięga XV wieku

Choć obecna parafia została reaktywowana dopiero 25 lat temu, historia greckokatolickiej wspólnoty związanej z Rzeszowem jest znacznie starsza. Jej początki sięgają XV wieku i Zalesia, które dziś jest jedną z dzielnic miasta.

Początkowo wierni korzystali z drewnianej cerkwi. W 1889 roku zastąpiła ją świątynia murowana. Do wspólnoty należeli nie tylko mieszkańcy Zalesia, ale również m.in. Białej i Matysówki.

Losy parafii dramatycznie zmieniły się po II wojnie światowej. W 1945 roku 55 rodzin wraz z proboszczem ks. Aleksandrem Holinką zostało przymusowo przesiedlonych do Biłki koło Lwowa. Część wiernych, która pozostała na miejscu, przyjęła obrządek łaciński, chcąc uniknąć wysiedlenia.

W 1946 roku opuszczona cerkiew została przekazana na potrzeby Kościoła rzymskokatolickiego. Z czasem powstała tam samodzielna parafia rzymskokatolicka pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.

Greckokatolicka parafia została reaktywowana dekretem metropolity przemysko-warszawskiego Jana Martyniaka 27 września 2001 roku. Początkowo jej nabożeństwa odbywały się gościnnie w bazylice ojców bernardynów w Rzeszowie.

Kolejny ważny moment nastąpił w 2012 roku. Ówczesny ordynariusz rzeszowski bp Kazimierz Górny przekazał wspólnocie kościół pw. Trójcy Świętej przy Starym Cmentarzu przy ul. Targowej. To właśnie w tej świątyni odbyły się tegoroczne uroczystości jubileuszowe. Od 2017 roku proboszczem parafii jest ks. Bohdan Kryk.

Tak, ksiądz może mieć żonę

Największym zaskoczeniem dla osób przyzwyczajonych do zasad obowiązujących w Kościele rzymskokatolickim może być fakt, że duchowny greckokatolicki może być żonaty.

Nie oznacza to jednak, że każdy ksiądz greckokatolicki może w dowolnym momencie zdecydować się na ślub. Obowiązują tutaj konkretne zasady. Mężczyzna, który chce zostać żonatym duchownym, musi zawrzeć małżeństwo przed przyjęciem święceń. Po święceniach kapłańskich nie może już zawrzeć związku małżeńskiego.

Jeżeli duchowny zostanie wyświęcony jako bezżenny, późniejszy ślub nie jest już możliwy. Również w przypadku śmierci żony ksiądz nie może ponownie się ożenić.

Inne zasady dotyczą biskupów. W ich przypadku obowiązuje celibat.

Żona księdza także jest częścią życia parafii

W tradycji wschodniej rodzina żonatego duchownego może być mocno związana z życiem wspólnoty. Żona księdza, określana tradycyjnie m.in. mianem matuszki, może angażować się w działalność parafialną, choć nie oznacza to formalnego stanowiska kościelnego.

Współczesne rodziny księży greckokatolickich prowadzą przy tym normalne życie rodzinne. Żona może pracować zawodowo, a dzieci wychowują się w parafialnej wspólnocie. Z drugiej strony życie rodziny duchownego wiąże się z podobnymi wyzwaniami jak w przypadku innych rodzin, m.in. ewentualnymi przeprowadzkami związanymi ze zmianą parafii.

Rzymskokatolicki i greckokatolicki. Co ich różni?

Choć nazwy mogą sugerować dwa zupełnie różne Kościoły, sytuacja jest bardziej złożona. Kościół greckokatolicki należy do Kościoła katolickiego, podobnie jak Kościół rzymskokatolicki. Wspólny jest m.in. papież oraz podstawowe prawdy wiary.

Różnice dotyczą przede wszystkim tradycji i obrządku.

Kościół rzymskokatolicki posługuje się obrządkiem łacińskim, natomiast grekokatolicy należą do katolickich Kościołów wschodnich i w Polsce tradycyjnie korzystają z obrządku bizantyjsko-ukraińskiego.

Inaczej wygląda również sama liturgia. W cerkwiach ważną rolę odgrywa ikonostas, czyli charakterystyczna ściana z ikonami oddzielająca przestrzeń ołtarzową od nawy. Liturgia ma także inną formę niż rzymskokatolicka Msza święta.

Różnice można zauważyć również w sposobie udzielania Komunii. W tradycji bizantyjskiej wiernym udziela się Eucharystii pod postaciami chleba i wina, przy użyciu specjalnej łyżeczki.

Nie wszyscy księża greckokatoliccy są żonaci

Warto przy tym podkreślić, że możliwość zawarcia małżeństwa nie oznacza obowiązku małżeństwa. W Kościele greckokatolickim są zarówno duchowni żonaci, jak i bezżenni.

Co więcej, osoba, która decyduje się najpierw na święcenia, a dopiero później chciałaby się ożenić, nie może tego zrobić. Zasada jest więc stosunkowo prosta: małżeństwo przed święceniami - tak, małżeństwo po święceniach - nie.

To właśnie jedna z najbardziej widocznych różnic pomiędzy codziennym funkcjonowaniem duchownych obu obrządków.

Cerkiew i kościół - podobieństwa i różnice

Dla osoby odwiedzającej cerkiew greckokatolicką po raz pierwszy różnice mogą być widoczne niemal od razu. Zamiast charakterystycznego dla wielu kościołów łacińskich wystroju pojawiają się ikony i ikonostas, a liturgia ma bardziej rozbudowaną formę śpiewaną.

Nie oznacza to jednak, że mamy do czynienia z inną religią. Grekokatolicy są katolikami, a Kościół greckokatolicki pozostaje w jedności z Kościołem rzymskim.

Uroczystości w Rzeszowie pokazały zresztą tę bliskość bardzo wyraźnie. W obchodach 25-lecia reaktywacji parafii uczestniczyli zarówno duchowni greckokatoliccy, jak i rzymskokatoliccy.

Dla mieszkańców Rzeszowa była to więc nie tylko okazja do uczczenia ćwierćwiecza istnienia reaktywowanej wspólnoty, ale również możliwość bliższego poznania tradycji Kościoła, który funkcjonuje obok nas, choć jego liturgia i część zasad mogą być dla wielu osób mniej znane.

Księża (1)

Ci księża mogą mieć żony. W Rzeszowie świętowali 25-lecie parafii [ZDJĘCIA]